Internationaal JSF programma

Het JSF-programma is een internationaal samenwerkingsprogramma waaraan wereldwijd negen partnerlanden deelnemen: Australië, Canada, Denemarken, Verenigd Koninkrijk, Italië, Nederland, Noorwegen, Turkije en de Verenigde Staten. Het programma bestaat uit verschillende fasen die elkaar deels overlappen. Na aanzienlijke kostenstijgingen en vertragingen heeft de Amerikaanse overheid het programma tussen 2010 en 2012 geherstructureerd.

JSF-programma

Binnen het JSF-programma werken de partnerlanden samen aan het ontwikkelen, produceren en onderhouden van een nieuw jachtvliegtuig: de Joint Strike Fighter (JSF) of zoals hij tegenwoordig door Defensie wordt genoemd, de F-35. Er worden drie varianten van de JSF ontwikkeld:

  • een ‘gewone’ Conventional Take-Off and Landing (CTOL)-variant;
  • een Short Take-Off and Vertical Landing (STOVL)-variant die verticaal kan opstijgen en landen en;
  • een Carrier Variant (CV) die geschikt is voor vliegdekschepen.

Het uitgangspunt van het programma is om deze drie varianten vanuit één basisontwerp te ontwikkelen. Zo zouden de ontwikkel- en productiekosten per toestel zo laag mogelijk moeten blijven.

Samenwerking op basis van MoU

De samenwerking tussen de partnerlanden is vormgegeven in afspraken. Zo’n afspraak wordt ‘memorandum of understanding’ of MoU genoemd.

In de MoU’s is de manier van samenwerken tussen de partners geregeld. De MoU’s regelen bijvoorbeeld dat het JSF Program Office (JPO) de leiding heeft over het programma. De MoU’s regelen ook de financiële verhoudingen van de leden met het programma. Die MoU’s geven de rekenkamers van de partnerlanden bevoegdheden om onderzoek te doen naar het programma.

Volgens opgave bij het JPO (stand van 15-3-2016) hebben de partnerlanden het voornemen om 3.156 JSF-toestellen aan te schaffen. Het aantal te bouwen toestellen kan hoger worden zodra landen die niet deelnemen aan het JSF-programma ook toestellen aanschaffen, zoals is gebeurd bij het besluit van Israël en Japan om toestellen aan te schaffen.

De (opgetelde) verschuivingen in de bestelreeksen zijn zichtbaar gemaakt in onderstaande figuur.

Aantal te produceren toestellen

Het Nederlandse kabinet gaat voor het internationale JSF-programma er vanuit dat op den duur 4500 JSF-toestellen geproduceerd zullen worden. Of dat aantal gehaald wordt is afhankelijk van de bestellingen van toestellen door partnerlanden en door andere landen. De voortgangsrapportages van Defensie geven jaarlijks het bestelschema van de partnerlanden weer, met daarin ook het totaal aantal te produceren JSF-toestellen.

JSF-toestellen voor partnerlanden

De aantallen te produceren toestellen in het bestelschema is voor sommige landen nog gebaseerd op plannen en nog niet op bestellingen. Dat is afhankelijk van de stand van de besluitvorming per land. Zo heeft Nederland in het voorjaar van 2014 op basis van de besluitvorming in de nota ‘In het belang van Nederland’ het planningsaantal bij het JPO aangepast van 85 naar 37 toestellen.

We hebben per partnerland informatie opgenomen in dit webdossier.

JSF-toestellen voor andere landen

Ook andere landen kunnen de JSF kopen. Een aantal heeft dit al gedaan. We hebben per niet-partnerland dat de JSF heeft besteld informatie opgenomen in dit webdossier.